روزبهان بقلى - روزبهان بقلى در كتاب « منطق » « 1 » يك سلسلهء تفكرات مبنى بر عشق و جمال آورده است « 2 » . عشق صورى روزبهان . - ابن العربى در باب 177 از فتوحات المكية ، در ذكر نوع ششم ، در علوم معرفت كه علم خيال باشد ، و عالم آن متّصل و منفصل است ، گويد : « شيخ روزبهان در مكه مجاور بود ، و كان كثير الزعقات فى حال وجده فى اللّه بحيث انه كان يشوش على الطائفين بالبيت ، فكان يطوف على سطوح الحرم ، و كان صادق الحال . ناگاه به محبت زنى مغنيه مبتلا شد ، و هيچ‌كس نمىدانست ، و آن وجد و صيحه‌هايى كه در وجد فى اللّه مىزد ، همچنان باقى بود ، اما اول از براى خداى تعالى بود ، و اين زمان از براى مغنيه ، دانست كه مردم را چنان اعتقاد خواهد شد كه وجد و صيحات وى اين زمان نيز از براى خداى تعالى است ، بمجلس صوفيهء حرم آمد و خرقهء خود بيرون كرد ، و پيش ايشان انداخت ، و قصهء خود با مردم بگفت و گفت : « نمىخواهم كه در حال خود كاذب باشم . » پس خدمت مغنيه را لازم گرفت . حال عشق و محبت وى را با مغنيه گفتند و گفتند كه وى از اكابر اولياء اللّه است . مغنيه توبه كرد و خدمت وى را پيش گرفت . محبت آن مغنيه از دل وى زائل شد ، بمجلس صوفيه آمد ، و خرقهء خود درپوشيد . » « 3 » اين داستان را جامى در نفحات الانس و معصوم‌على شاه در طرائق الحقائق « 4 » بنقل از فتوحات آورده‌اند .

--> ( 1 ) - ورق 13 ب . ( 2 ) - ماسينيون ص 287 . ( 3 ) - رك . نفحات الانس چاپ ليس ص 290 ، چاپ نول كشور ص 242 . ( 4 ) - ج 2 ص 287 .